• ساعت : ۱۴:۲۸:۰
  • تاريخ :
     ۱۳۹۴/۰۲/۰۶ 
  • تعداد بازدید : 2512
  • کد خبر : ۶۴۳۲۵
پست؛ از دیروز تا امروز(یادداشت)
آذردخت شرفی کارشناس اداره ارتباطات روابط عمومی در مطلبی که در مجله دانستنیهای روزنامه "همشهری" منتشر گردیده به بررسی تاریخچه پست از پیدایش تا تکامل پرداخته است.
پست؛ از دیروز تا امروز(یادداشت)
 
آذردخت شرفی کارشناس اداره ارتباطات روابط عمومی در مطلبی که در مجله  دانستنیهای روزنامه "همشهری" منتشر گردیده به بررسی تاریخچه پست از پیدایش تا تکامل پرداخته است.
 
وی در این مطلب نوشت:
ايرانيان اولين كساني بودند كه از پيامرسانهاي سواره براي حمل مراسلات پستي استفاده ميكردند. داريوش يكم كه بر قلمرو وسيعي حكومت ميكرد، مجبور بود با فرمانداران خود در ايالات مختلف، تبادل اطلاعات منظمي داشته باشد و از اين رو بايد سيستمي ايجاد ميكرد تا بتواند اين كار را سريعتر و دقيقتر انجام بدهد. اين سيستم كه به چاپار معروف شد، جد اداره پستهاي امروزي است.
 
براي ايجاد چاپار، كارشناسان دربار داريوش، مسافتي را كه يك سواركار ميتوانست روزانه طي كند محاسبه كردند و سپس ايستگاههاي امدادي مجهز به چند اسب تازه نفس، نيروهاي آماده به كار، غذا، جاي خواب و... در شاهراههاي اصلي كشور احداث کردند تا وقتي پيك از راه ميرسد بتواند استراحت كند و غذايي بخورد. براي سرعت بخشي به رساندن محمولهها، وجود جادههاي خوب، امري ضروري بود. پس راهشاهي كه 2699 كيلومتر طول داشت ساخته شد. اين راه سارد  اقامتگاه شاه در ليديه را به پايتخت شوش وصل ميكرد و از مديترانه تا خليجفارس امتداد داشت. اين جاده داراي 111 ايستگاه امدادي بود و يكصد روز طول ميكشيد تا يك كاروان آن را بپيمايد. درحاليكه پيكهاي پادشاه همين مسير را در عرض شش تا هشت روز طي ميكردند.
 
 پست هخامنشي چطور كار مي‌كرد؟
هرودت مورخ يونان باستان شرح مفصل و واضحي از قديميترين سرويس پست رله (ايستگاهي) جهان (تحويل نامه يا مرسوله ازشخصي به شخص ديگر و ادامه عمل تا رسيدن به مقصد نهايي) بيان داشته است. او ميگويد که هيچ روشي سريعتر از طريقه ارسال پيامها که توسط پارسيان کشف شده بود، وجود نداشت و آن بدين صورت بود که پارسيان ايستگاههاي مختلفي را در نظر گرفته ودر آن افراد سوار کار با اسب منتظر رسيدن پيام بودند و فواصل ايستگاهها را طوري در نظر گرفته بودند که از نظر زماني آنها يک روز با يکديگر فاصله داشتند. ضمنا ايستگاههاي مخصوصي براي مواقع برف و باران و سرما به منظور ارسال پيام در نظر گرفته شده بود. او ميگويد نه برف، نه سرما، نه باران و نه تاريکي شب، مانع ارسال پيام نميشد.
اولين پيک وارده پيام و بستهها را تحويل دومين نفر ميداد که او نيز بهطريق اولي تحويل سوارکار بعدي ميداد و کار ادامه مييافت تا اينکه پيامها به مقصد ميرسيدند. در زبان پارسي باستان اين روند تکرار يا رله ها به عنوان «انکاريون» شناخته ميشدند. اين روند در طول تاريخ ايران در هر دوره از سلسلههاي پادشاهي ادامه يافت و در بعضي از مواقع بهتر و در پارههايي از زمان دچار رکود شد. تا اينکه پست به دوره قاجار رسيد.
 
پست قجري
اميرکبير در سالهاي اول صدارت خود همراه با ساير اصلاحاتي که در همه زمينههاي سياسي اجتماعي و مالي و قضايي مملکت به عمل آورد، چون به کسب اخبار ايالات و ولايات اهميت بسيار قائل بود، براي ايجاد پست و چاپارخانه نيز دستوراتي صادر کرد و به اين ترتيب ايجاد پست منظم براي عموم مردم و وضع مقررات قانوني براي آنها و ساير اصلاحات او يادگار و نتيجه فکر اين وزير با تدبير است. اميرکبير مسووليت چاپارخانه را به ميرزا شفيعخان چاپارچيباشي واگذار کرده بود که بعد از وي سالهاي سال به اين سمت مشغول بود و گردش کار چاپارخانه با در نظرگرفتن زمان و وسيله موجود بسيار سريع و مرتب بود. در سال 1290 ناصرالدينشاه همراه جمعي راهي اروپا شد و او در کشور اتريش از پادشاه وقت آن کشور درخواست مستشار براي اداره امور پست کرد و شخصي که از کارمندان عالي رتبه آن کشور بود، بهنام گوستاوريه براي پايه ريزي پست جديد ايران انتخاب و اعزام شد و بلافاصله اقدامات خود را شروع کرد که يکي از مهمترين کارهايي که انجام داد، تهيه نظام نامه اي براي پست ايران بود.
او جهت الحاق ايران به اتحاديه جهاني پست، کوشش زيادي کرد که بالاخره  بعد از مکاتبات بسيار، ايران در سال 1877 ميلادي به عضويت اتحاديه پستي پذيرفته شد و در همان سال خدمت گوستاوريه در ايران پايان پذيرفت.
 
تشکيل وزارت پست
بنا به فرمان ناصرالدينشاه اداره پست در سال 1297 به وزارت پست تبديل و اداره آن به ميرزاعليخان امينالملک واگذار شد. او نخستين وزير پست است که براي ادارات تابعه ساعت کار معين کرد و براي کارکنان حقوق باز نشستگي  برقرار کرد. در زمان وزارت او پست هفتهاي 4روز و روزي 4 ساعت کار ميکرد و به خاطر اقدامات او اداره پست نزد مردم اهميت و موقعيت خاصي پيدا كرد و در اغلب ايالات و ولايات نامههاي پستي و مکاتبات دولتي مرتبا مبادله ميشد و حتي نامههاي خارجي نيز به گيرندگان آن در گوشه و کنار مملکت تحويل داده ميشد.
 
پست در تمدنهاي مختلف
 
پست هخامنشي
پست در سازمان چاپاري هخامنشي «آنگارا» نام داشت. كلمه مزبور در زبان پهلوي به معني بيگاري و کار اجباري است. شايد به اين خاطر از اين كلمه براي چاپار استفاده ميشد كه مردم آن زمان موظف بودند كه خواه و ناخواه تمامي وسايلي كه اداره پست چاپاري به آن نياز و احتياج داشت را بيدرنگ و بلاعوض در اختيار چاپارخانه بگذارند و با هرگونه فداكاري كه لازم و ضروري باشد اداره چاپاري را دائر نگه دارند.
 
پست يوناني
يونانيان كلمه «آنگارا» را در پستهاي محدود خود پذيرفتد، ليكن در ارتباطات داخلي خويش كلمه «آنگلوس» را بهكار ميبردند كه از كلمه آنگ به معني فرشته كه پيامرسان خدايان است، گرفته شده.
 
پست اعراب
اعراب، چاپار را «بريد» ميخواندند كه از كلمه «بردن» فارسي گرفته شده كه ميگويند بر گرفته از فعل «بريدن» است زيرا كه بخشي از دم چارپايان را براي نشان ميبريدند. لغت بريد در زبان لاتين به صورت «وردوس»  به معني چاپار و اسب چاپاري درآمده و در زبان فرانسوي به صورت «باردوت» به معني اسب به كار رفت.
 
پست رومي
كلمه آنگارا به زبان لاتين هم وارد شد و به معني قاصد و پيام بر بهكار برده شد، اما روميان آنرا به «آنگاريا» تبديل كردند.
 
پست مغولي
مغولها به ديوان بريد «يام» ميگفتند و كلمات يام،يامچي، يامخانه از اصطلاحات آنزمان است. يام كلمهاي است از ريشه تركي «چاپاغان» كه به معني «تندرو» ميباشد در فرهنگ دال «تاتاري»، چاپارخانه ايستگاه پيكها (ايستگاهي كه در آن اسبان خسته را با اسبان تازه نفس عوض كنند) است.
 
پست امروزي
كلمه پست اگرچه قديمي است ليكن به معني مصطلح امروزي تا حدي تازه و جوان است. اين كلمه نخست در فرانسه به كار برده شد. ماركوپولو نيز در قرن سيزدهم ميلادي آن را به همين معني استعمال کرده و چاپاري امپراتوري چين را «پست» خوانده است.
 
پست چطور به غرب رفت؟
با حمله اسکندر و انقراض سلسله هخامنشيان، سيستم پستي ايران باستان به مناطق ديگر هم رسيد. ياران اسكندر با مشاهده اين چنين تشکيلات گسترده اطلاعاتي آن را همراه خود به جامعه آنروز يونان بردند و سپس در اروپا تا اوايل قرن 12 ميلادي ازآن استفاده كردند.نخستين اداره غير رسمي پست عمومي در قرن 12 پس از تاسيس دانشگاه بلونيا در ايتاليا بهوجود آمد. نيم قرن بعد، دانشگاه پاريس با اقدام مشابه، اين عمل رابراي رساندن نامههاي دانشجويان خود تکرار کرد و توسط شاه فرانسه  پست دانشگاه به رسميت شناخته شد. درسال 1591در انگلستان اليزابت اول پست را ملي اعلام کرد و در سال 1636 لويي دوازدهم، اداره پست عمومي را در پاريس تاسيس کرد.
 با توسعه پست در قرنهاي 16 تا 18 که مبادلات بين دول مختلف صورت ميگرفت؛نبود تعرفه واحد، بزرگترين مشکل بود تا اينکه در سال 1840 رونالد هيل با پيشنهاد چاپ اوراق بهادار کوچک و الصاق آن روي نامهها و مرسولات مبناي انتشار اولين تمبر دنيا در انگلستان را بنا نهاد. سپس در سال 1874 به منظور تبادل سريعتر و راحتتر مرسولات پستي در اروپا 22 کشور اروپايي و آمريکايي در شهر برن سوئيس با توافق يکديگر اتحاديه پست بين الملل را تاسيس کردند. در سال 1878 اتحاديه جهاني پست (UPUUNION POST UNIVERSAL)  به جاي «اتحاديه پست بين الملل» تشکيل شد.
سازماندهندگان اتحاديه جهاني پست از طرح و تشکيلات اتحاديه تلگراف جهاني (که در سال 1868 در شهر وين اتريش و در سالهاي 1871 و1872 کنفرانسهايي در شهر برن تشکيل داده بودند) الهام گرفته و اولين کنگره پستي را به رياست اورژان بورل مشاور فدرال و رئيس اداره پست سوئيس تشکيل دادند. براي تشکيل اين کنفرانس طرحي از طرف اداره پست آلمان بهعنوان پايه و اساس مذاکرات مورد قبول قرار گرفت و طي 14 جلسه، نمايندگان در مورد انعقاد قراردادي به توافق رسيدند که روز 9 اکتبر 1874 به امضا رسيد.
به همين مناسبت روز 17 مهرماه بهنام روز جهاني پست در تمام کشورها جشن گرفته ميشود. بعد از جنگ جهاني دوم اتحاديه جهاني پست به صورت يکي از سازمانهاي تخصصي وابسته به سازمان ملل متحد درآمد.

کلیه حقوق سایت متعلق به شرکت ملی پست جمهوری اسلامی ایران است.

آخرین بروزرسانی سایت : 1397/11/30 14:58
V5.2.1.0